ปัญหาความแตกต่างระหว่างการออกแบบใหม่กับการออกแบบดั้งเดิม

ผลลัพธ์ที่เกิดจากการออกแบบ หรือสถาพการณ์ต่างๆที่เป็นผลพวงจากการออกแบบ ต่างๆที่ล้มเหลว อาจมีนักออกแบบหรือบุคคล ที่เกี่ยวข้องกับสายงานด้านการออกแบบ ไม่ยอมรับผลลัพธ์ดังกล่าว จัดการโยนภาระรับผิดชอบให้กับนักออกแบบโดยตรง ซึ่งนับว่าเป็นภาวะที่ต้องรับผิดชอบไปตรงๆ ทั้งที่ผลลัพธ์อาจเกิดจากสายงานที่เกี่ยวข้องไม่ได้มีภาระรับผิดชอบแต่อย่างไร ถ้าเช่นนั้นแล้วนับว่าเป็นเวลาพอสมควรที่ทุกๆฝ่ายที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาด้านการออกแบบนั้น ควรเข้ามาพิจารณาสอดส่องดูแล กระบวนการด้นการออกแบบเพื่อไม่ให้เกิดข้อจำกัดดังกล่าวขึ้น กระบวนการออกแบบ เป็นความสัมพันธ์ระหว่างผลิตภัณฑ์ต่างๆ ตลอดจนถึงผลลัพธ์สุดท้ายคือตัวผลิตภัณฑ์นั่นเอง เราจะพบว่าสิ่งนั้นสร้างความสัมพันธ์เป็นลำดับขั้นที่เกี่ยวข้องกับนักออกแบบ ตั้งแต่ดั้งเดิมเป็นต้นมา แผนงานจะประกอบด้วยระบบ 4 ระดับ

1. ระดับชุมชน

2. ระดับตามระบบผลิต

3. ระดับผลิตภัณฑ์

4. ระดับชิ้นส่วน

ดังนั้นจึงมีความจำเป็นที่จะต้องเชื่อมโยงลักษณะของโครงสร้างที่มีพลังอำนาจ ที่จะนำไปสู่การปฏิบัติการจัดการองค์กร การวางแผน การควบคุมด้านการออกแบบสามารถจัดการให้สอดคล้องเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน และมีความคล่องตัวแบบต่อการบริหารจัดการจากหัตถกรรม มาเป็นการออกแบบโดยวิธีการเขียนแบบ ซึ่ง Buck Minster Fuller เรียกว่าเป็นระบบรวบยอด ( Comprehensive Designing ) คือการใช้อำนาจในการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของการออกแบบ จากระดับสังคมอุตสาหกรรมสู่ระดับฐานการผลิตระดับรากหญ้า เพื่อป้องกันการผิดพลาดจากกระบวนการดังกล่าว จึงต้องอาศัยเทคโนโลยีเพื่อช่วยในการออกแบบผลิตภัณฑ์ ย่อมเกิดความแตกต่างจากการออกแบบหัตถกรรมแบบดั้งเดิม ที่เปรียบเสมือนกับรหัสพันธุกรรม ( Genetic Coding ) เพื่อพัฒนาการต่อไป สรุปได้ว่าวิวัฒนาการทางการออกแบบเพื่อให้ได้รูปแบบดั้งเดิม ไม่จำเป็นต้องอาศัยนักออกแบบมืออาชีพ รวมทั้งไม่ต้องเขียนแบบเพื่อการผลิต เนื่องจากการออกแบบที่ซับซ้อนจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากนักวิชาชีพหลายๆแขนง ที่ต้องมีความสนใจในปัญหา ที่จะเกิดขึ้นหลังการออกแบบ จึงจะประสบความสำเร็จในการออกแบบได้ การออกแบบด้วยวิธีการเขียนแบบ มีความสำคัญที่แตกต่างจากการออกแบบดั้งเดิม เป็นวิธีการออกแบบแนวทางใหม่ ถือได้ว่าเป็นวิวัฒนาการของช่างฝี่มือที่เกิดจากการลองผิดลองถูก โดยอาศัยแบบที่เข้ามาตราส่วนทดแทนการทดลองจากการสร้างของจริง และเป็นที่ยอมรับว่าในปัจจุบัน ส่วนวิธีการแยกการออกแบบจากการผลิตจริงจากการผลิตจริงมีผลหลายประการด้วยกัน คือ

การเขียนแบบเพื่อการผลิตนั้น จึงนับได้ว่าเป็นทางเลือกที่มีเทคโนโลยีเป็นผู้ช่วยที่มีความจำเป็นและมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง นักออกแบบยุคปัจจุบันสามารถเห็นภาพในขณะออกแบบ โดยไม่ต้องอาศัยจินตนาการ และไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายสูงเนื่องจากการทำจริง หรือการเปลี่ยนแปลงขนาดใหญ่ในขณะผลิต โดยอาศัยอุปกรณ์การเขียนแบบนี้เอง ก็สามารถที่จะทำนายถึงลักษณะการเคลื่อนไหวของอุปกรณ์ต่างๆ ชิ้นส่วนต่างๆ ภายในกลไก และถือได้ว่านักออกแบบในฐานะเป็นผู้เชี่ยวชาญผู้หนึ่งในอุตสาหกรรมสมัยใหม่ นั้นเป็นผู้ที่มองภาพรวม แทนที่จะเป็นผู้ถือว่าตนเองเป็นศูนย์กลาง ซึ่งส่วนใหญ่แล้วผลงานสุดท้ายจะเป็นที่ยอมรับ หรือถ้าหากมีการเปลี่ยนแปลงจะต้องดำเนินการตั้งแต่ต้น จึงต้องจัดการออกแบบโดยละเอียดเพื่อการปรับปรุงแบบขั้นสุดท้ายของตนให้ได้ จากการออกแบบที่ดั้งเดิมได้แก่การวาด และการเขียนใหม่ เพื่อทำการเลือกหลายๆทางเลือก และอาจเป็นรูปแบบที่เป็น Lay Out มองเห็นได้ด้วยตา รู้สึกได้ด้วยความนึกคิดส่วนตัว จะเห็นความแตกต่างที่มีมูลค่าจากการออกแบบที่มีเทคโนโลยี ซึ่งนักออกแบบผลิตภัณฑ์ยุคปัจจุบันได้เรียนรู้จากการเรียนที่เรียกว่าเป็นศิลปอุตสาหกรรม หรือวิชาการออกแบบผลิตภัณฑ์ ที่เป็นที่นิยมจากหลักสูตรการเรียนการสอนทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ ว่าเป็นนักออกแบบอุตสาหกรรม (Industrial Designer) และได้ให้คำจำกัดความของคำว่า “การออกแบบ” นั้นหมายถึงการทำงานวิจัยและค้นคว้าเพื่อให้ผลงานที่ออกมานั้นสามารถตอบสนองความตั้งใจของผู้ออกแบบในตอนแรกได้ ซึ่งการผลิตนักออกแบบผลิตภัณฑ์ต้องใช้เวลามาก เพื่อให้ได้มาซึ่งนักวิชาชีพที่มีความชำนาญเฉพาะทาง โรงงานอุตสาหกรรมขาดใหญ่ที่มุ่งเน้นการค้าเพื่อการส่งออก จึงมีนักออกแบบบรรจุเพื่อทำงานในส่วนนี้ ระดับการคิดการออกแบบที่เป็นระบบ นำพามาซึ่งความทันสมัยของผลิตภัณฑ์ เป็นที่ต้องการของตลาดในระดับสากล และมีเกิดการเปลี่ยนแปลงที่มุ่งเน้นนำการวิจัยมาใช้เพื่อ ซึ่งน่าจะเป็นแรงบันดาลใจที่ดีให้กับ นักออกแบบไทยที่มีความคิดสร้างสรรค์ ให้เข้าใจถึงปรัชญาการออกแบบที่ผนวกเข้ากับการวิจัยและค้นคว้า เพื่อให้สามารถผลิตชิ้นงานในเชิงอุตสาหกรรมและการค้าต่อไปได้ ให้ได้มาซึ่งผลิตภัณฑ์ที่มีประโยชน์สูงสุดต่อมวลมนุษย์ชาติเป็นอย่างยิ่ง ตัวอย่างเช่น ผู้ผลิตสิ่งทอชาวสวิสชื่อ Swicofil ได้พัฒนากระบวนการผลิตสิ่งทอจากไม้ไผ่ ใช้เทคโนโลยีขั้นสูงในการผลิต ไม่มีมลพิษออกมาด้วยสำนึกรักสิ่งแวดล้อม นักออกแบบแฟชั่นระดับสูงใช้ผ้าจากไม้ไผ่ในงานออกแบบเพิ่มมากขึ้น โดยผ้าที่ทำจากเส้นใยไผ่นี้สามารถระบายอากาศได้ดี ดูดซับความชื้น มีความต้านทานต่อจุลินทรีย์โดยธรรมชาติ และยังฆ่าแบคทีเรียอันเป็นสาเหตุของกลิ่นไม่พึงประสงค์ คุณสมบัติเหล่านี้เหมาะมากกับเสื้อผ้ากีฬา ชุดชั้นใน ผ้าเช็ดตัวและผ้าปูที่นอน นิตยสาร Consumer Report ในประเทศสหรัฐอเมริกาทำการทดสอบผ้าเช็ดตัวที่ทำจากเส้นใยไผ่ที่ห้างสรรพสินค้า Target พบว่ามันนุ่มกว่าและดูดซับได้มากกว่า ผ้าขนหนูที่ทำจากฝ้ายถึง 100%ด้วยคุณสมบัติของไม้ไผ่ที่มีน้ำหนักเบาและแข็งแรงทนทานมาก ทำให้เป็นวัสดุที่เหมาะสำหรับการทำอุปกรณ์กีฬา รวมทั้งแผ่นกระดานโต้คลื่น (Surfboard) แผ่นกระดานเล่นสเกต (Skateboard) ไม้ตีเบสบอลและโครงสร้างของรถจักรยานไม้ไผ่เป็นทางเลือกแสนวิเศษสำหรับใช้แทนพลาสติกที่ทำจากปิโตรเลียม ชาวญี่ปุ่นเป็นผู้นำในการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่มีนวัตกรรมล้ำหน้า โดยใช้ไม้ไผ่ที่สามารถนำไปใช้งานได้หลากหลาย เมื่อปีที่แล้ว บริษัท Amadana ของญี่ปุ่นได้นำเสนอเครื่องเล่นดีวีดี ขนาดพกพาโดยไช้ไม้ไผ่ประดับบนผิวเพื่อความสวยงาม ในฤดูใบไม้ผลิปีนี้ บริษัท Evergreen ในญี่ปุ่นได้นำเสนอเมาส์และคีย์บอร์ดของ เครื่องคอมพิวเตอร์ที่ทำมาจากแผ่นไม้ไผ่ขัดเงา ส่วนจอคอมพิวเตอร์แอลซีดี และจอโทรทัศน์ขนาดกว้างที่ทำจากไม้ไผ่นั้นมีขายอยู่ที่ Play Engine ประเทศอังกฤษเท่านั้นคุณสมบัติอื่นๆ ที่พิเศษไม่เหมือนใครของไม้ไผ่นำไปสู่การใช้งานที่เฉพาะเจาะจง ปีหน้า Panasonic จะนำเสนอลำโพงที่ให้เสียงคมชัดสูงโดยใช้ไดอะแฟรม (diaphragm) ที่ทำจากเส้นใยของต้นไผ่ซึ่งใช้งานได้ดีและทนทานกว่าเส้นใย ชนิดอื่นที่ถูกใช้ทั่วไปในไดอะแฟรมของลำโพง เช่น เส้นใยคาร์บอน หรือเยื่อไม้ที่มีคุณภาพสูง เส้นใยจากไม้ไผ่ทำให้การแตกของเสียงที่ต่ำกว่าและมีระดับเสียงที่กว้างกว่า ขณะเดียวกัน Mitsubishi Motor ได้แถลงข่าวเกี่ยวกับการทำวัสดุต้นแบบที่ใช้ตกแต่งภายในรถยนต์โดยเสริมความแข็งแรงด้วยเส้นใย จากต้นไผ่แทนที่การใช้พลาสติกที่ได้จากปิโตรเลียมและแผ่นไม้แข็ง (โดย ดร. ซินเธีย ไทเลอร์ ผู้เชี่ยวชาญอาวุโสด้านวัสดุ Material ConneXion, New Yorkบทความจาก MATTER (นิตยสารรายสามเดือนของ Material ConneXion^®) เล่มที่ 3.3) ทุกวันนี้ หลายประเทศต่างหันมาให้ ความสำคัญกับการออกแบบในฐานะทางเลือกใหม่ในการพัฒนาประเทศ เพราะการออกแบบเป็นการสร้างคุณค่าและมูลค่า (value creation) ให้สินค้าและบริการ คงต้องยอมรับความจริงว่า การพัฒนาประเทศในแนวทางเดิมๆ ที่เน้นการพัฒนาอุตสาหกรรมแบบเพิ่มมูลค่า (value added) อาจไม่ใช่คำตอบที่ยั่งยืนอีกต่อไป ลองคิดดูสิว่า เรายังสามารถแข่งขันกับจีนที่มีค่าแรงถูกกว่าเรามากในการผลิตสินค้าแบบเดียวกันได้อยู่อีกหรือ ทางเลือกหนึ่งของเราอาจอยู่ที่การให้ความสำคัญกับการออกแบบอย่างจริงจัง เพื่อช่วยสร้างคุณค่า มูลค่า และส่วนต่างราคา (margin) ให้สินค้าของเรา ถ้ายังนึกภาพไม่ออก ลองนึกถึงสินค้าแบรนด์เนมชื่อดังจากฝรั่งเศสหรืออิตาลี ที่สามารถตั้งราคาขายได้สูงลิบลิ่วเทียบกันไม่ได้กับราคาต้นทุน และผู้บริโภคก็ยินดีควักกระเป๋าซื้อหามาครอบครอง สินค้าเหล่านี้มีดีที่ตรงไหน แต่การให้ความสำคัญกับการออกแบบก็ไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ง่ายๆ หรือเพียงผิวเผิน หากต้องตั้งอยู่บนรากฐานทางวัฒนธรรม หรือที่หลายคนเรียกว่า “อัจฉริยภาพเชิงสร้างสรรค์” ของแต่ละชาติ ทำอย่างไรประเทศไทยที่มีทั้งวัฒนธรรม ทรัพยากร และทักษะเชิงสร้างสรรค์ จึงจะสามารถหล่อหลอมวิถีชีวิตและแรงกดดันทางสังคม ให้กลายเป็นงานออกแบบที่มีคุณค่ามากกว่าความสวยงาม แต่เพียงเปลือกนอกเท่านั้น

โคมไฟที่เห็นอยู่ในภาพ (ชื่อ Lily.MGX ออกแบบโดย Janne Kyttanen รางวัล Red Dot Award 2005)

บทความโดยอาจารย์ ปวินท์รัตน์ สุดประเสริฐ www.prawinrat.com

คณะนิเทศศาสตร์ สาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์ มหาวิทยาลัยโยนก